infrastruktura i środowisko – solidne wsparcie z funduszy
|
 Justyna Czapiewska Specjalista ds. inwestycji UE Fojud S.A. |
Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko (PO IŚ) jest największym w historii Unii Europejskiej programem pomocowym. Swym zakresem obejmuje inwestycje w podstawową infrastrukturę kraju, w skład, której wchodzą przede wszystkim ściśle ze sobą powiązane elementy infrastruktury technicznej, ale także zasadnicza infrastruktura społeczna.
Wielkość środków unijnych zaangażowanych w realizację PO IiŚ to prawie 28 miliardów euro (z 67 mld euro wszystkich środków unijnych przyznanych Polsce na lata 2007-2013). Budżet całego programu, łącznie z wkładem krajowym, wynosi 37, 6 mld euro. PO IiŚ jest jednocześnie olbrzymim wyzwaniem dla władz, a jego wdrażanie egzaminem dla wszystkich podmiotów w nim uczestniczących. O jego wielkości świadczyć może to, że na samą pomoc techniczną (wsparcie procesu zarządzania programem oraz wzmocnienie potencjału administracyjnego zaangażowanych w jego wdrażanie instytucji, których liczbę szacuje się na ponad 100) przeznaczono bagatela 581, 3 mln euro.
Celem programu Infrastruktura i Środowisko jest poprawa atrakcyjności inwestycyjnej Polski i jej regionów poprzez rozwój infrastruktury technicznej przy równoczesnej ochronie i poprawie stanu środowiska, zdrowia, zachowaniu tożsamości kulturowej i rozwijaniu spójności terytorialnej. Wskaźnikiem realizacji tego celu jest pozycja Polski w rankingu światowej konkurencyjności w obszarze infrastruktury, ogłaszanym corocznie przez niezależny międzynarodowy instytut IMD (niezależny ranking porównujący najważniejsze kraje świata uwzględniający obszary wspierane przez program operacyjny). W obszarze infrastruktury ocenie poddawane są następujące czynniki: podstawowa infrastruktura, infrastruktura technologiczna, infrastruktura naukowa, zdrowie, środowisko naturalne, edukacja. Polska zajmuje obecnie odległą 50. pozycję na 60 sklasyfikowanych krajów. Docelowo, w 2013 roku mamy awansować o pięć miejsc.
Przede wszystkim transport i środowisko…
Twórcom Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko przyświecała idea horyzontalnego myślenia strategicznego, zamiast myślenia sektorowego. Zgodnie z założeniami programu punktem wyjścia do określenia zakresu jego ingerencji była zasada maksymalizacji efektów rozwojowych, uwarunkowana komplementarnym potraktowaniem sfery technicznej i społecznej. Do opracowania celów i założeń programu powołano specjalne międzyresortowe grupy robocze. Pierwszy projekt podziału pieniędzy powstał w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego, jako wynik wspólnej pracy ekspertów z resortów gospodarki, rozwoju, środowiska i zdrowia. Zgodnie z tym podejściem, przynoszącym największe korzyści dla gospodarki, programem objęto sektory ściśle ze sobą powiązane: transport, środowisko, czy energetyka. Podział środków UE dostępnych w ramach PO IŚ pomiędzy poszczególne sektory przedstawia się następująco:
Źródło: Ministerstwo Rozwoju Regionalnego
Większość środków PO IiŚ przeznaczono na finansowanie inwestycji w sektorze transportu: przede wszystkim na drogi, ale również koleje, lotniska a także transport morski. Dzięki funduszom Polska ma nadzieje nadgonić zaległości w tej dziedzinie poprzez budowę 636 km autostrad i ponad 2219 km dróg ekspresowych, modernizację 1566 km linii kolejowych i rozbudowę ośmiu głównych portów lotniczych. Największymi beneficjentami programu są GDDKiA oraz PKP PLK. Inwestycje w drogi, porty, lotniska mają na celu zaktywizować te regiony, które do tej pory rozwijały się wolniej, ale także włączyć Polskę do europejskiego systemu transportowego w ramach sieci TEN-T.
Jako jeden z ważniejszych priorytetów rozwojowych w Polsce potraktowano środowisko, do którego trafiło ok. 4, 8 mld euro? Zaplanowano pieniądze na budowę sieci kanalizacji sanitarnej, oczyszczalni, ale również, na tzw. „zielone technologie" dla firm, ale nawet pieniądze na specjalne korytarze ekologiczne dla zwierzyny (30 mln euro) i parki narodowe. W zakresie inwestycji dotyczących ochrony środowiska zakłada się realizację m.in. takich inwestycji jak: budowa lub modernizacja 318 oczyszczalni ścieków, budowa lub remont 9 000 km sieci kanalizacyjnej oraz modernizacja lub budowa 44 zakładów zagospodarowania odpadów.
Pula środków przeznaczona na dofinansowanie sektora energetycznego wynosi ok. 1, 7 mld euro. Inwestycje w tym sektorze mają przynieść efekt w postaci 690 MW dodatkowej mocy elektrowni wykorzystujących odnawialne źródła energii. Znacznie rozbudowane zostaną sieci rurociągów ropy naftowej i gazu poprzez budowę 1000 km gazociągów przesyłowych, 4900 km gazociągów dystrybucyjnych i 450 km ropociągów. Ponadto nastąpi powiększenie elektroenergetycznej sieci przesyłowej o ok. 600 km.
Znacznie mniej środków przeznaczono na kulturę, zdrowie i szkolnictwo wyższe – w sumie ok. 1, 3 mld euro. W zakresie infrastruktury społecznej program przyniesie efekty w postaci budowy lub remontu 120 obiektów edukacyjnych i 31 obiektów kulturalnych oraz modernizacji 160 ośrodków opieki zdrowotnej i zakupu 600 ambulansów.
Ze środków mogą korzystać samorządy, przedsiębiorcy, administracja rządowa, ośrodki naukowe, szkoły wyższe, instytucje kultury, czy rozmaite organizacje pozarządowe, ale również na przykład straże i inspekcje zajmujące się ochroną środowiska. Większość środków została rozdysponowana w postaci projektów kluczowych, pozostała część będzie przyznawana w konkursach.
Infrastruktura i Środowisko – trampolina do rozwoju…
Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko wychodzi naprzeciw tezie, że zapóźnienia rozwojowe w Polsce mają przede wszystkim charakter luki infrastrukturalnej, która uniemożliwia optymalne wykorzystanie zasobów kraju oraz blokuje istniejący w nim potencjał. U podstaw założeń programu leży stwierdzenie, że niezbędnym warunkiem dla wzrostu konkurencyjności i poprawienia atrakcyjności inwestycyjnej Polski jest przezwyciężenie właśnie barier infrastrukturalnych.
Stąd w realizacji Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko pokłada się olbrzymie nadzieje: z jednej strony na efektywne wykorzystanie funduszy unijnych, ale przede wszystkim widzi się w nim szansę na modernizację kraju i źródło jego rozkwitu: głównie poprzez rozwój infrastruktury i poprawę stanu środowiska naturalnego. W konsekwencji ma nastąpić poprawa atrakcyjności inwestycyjnej kraju.
O skali programu operacyjnego Infrastruktura i Środowisko może świadczyć fakt, że projekty realizowane w jego ramach będą stanowiły aż 1/3 wszystkich inwestycji prorozwojowych prowadzonych do roku 2015 z udziałem środków publicznych. Minister rozwoju regionalnego Elżbieta Bieńkowska podkreśla, że wszystkie duże drogi, autostrady, drogi ekspresowe, wszystkie wielkie przedsięwzięcia związane z ochroną środowiska oraz związane z kulturą o znaczeniu krajowym będą, bądź już są realizowane w ramach Infrastruktury i Środowiska. Również część inwestycji związanych z Euro, 2012 np. modernizacja dworców i kolei oraz transport miejski w miastach gospodarzach mistrzostw.
Zatem, jeśli na bieżąco będą wykrywane i usuwane bariery stające na drodze do jego wdrażania, takie jak niesprawność urzędów, brak ostatecznego wytyczenia obszarów Natura 2000, niedostosowanie legislacji, brak uregulowania statusu prawnego gruntów, czy nawet opieszałość kluczowych beneficjentów i biorąc pod uwagę jego potencjał, Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko będzie solidnym wsparciem w realizacji priorytetów rozwojowych Polski na dobrych kilka najbliższych lat.
Justyna Czapiewska
justyna.czapiewska@fojud.pl